Jakie badania warto wykonać przed wizytą u dietetyka?

Dietetycy często proszą o wykonanie badań krwi, aby móc jeszcze lepiej dopasować dietę do Twojego stanu zdrowia. Z tego artykułu dowiesz się, na które badania laboratoryjne warto zrobić przed pierwszą wizytą u dietetyka i jak się do nich przygotować. Możesz je również wykonać, gdy po prostu chcesz zadbać o swoje zdrowie i sprawdzić, czy wszystko jest w porządku. 

Lista polecanych badań laboratoryjnych

Zacznę od wymienienia badań w prostej formie, żebyś mogła/mógł zrobić screen i zapisać na przyszłość. Znajdziesz tu najpotrzebniejsze badania podstawowe oraz takie, o które warto rozszerzyć pakiet badań, gdy masz otyłość lub nadwagę, jesteś weganką/weganem lub wegetarianką/wegetarianinem, podejrzewasz anemię, insulinooporność, IBS, SIBO czy choroby tarczycy.

Badania podstawowe	Otyłość i nadwaga	Weganie i wegetarianie
Morfologia Glukoza na czczo Profil lipidowy ALT, AST Kreatynina z eGFR TSH (opcjonalnie, szczególnie przy objawach zaburzeń tarczycy) Dodatkowo: Wit. D	Badania podstawowe Morfologia Glukoza na czczo Profil lipidowy ALT, AST Kreatynina z eGFR TSH (opcjonalnie, szczególnie przy objawach zaburzeń tarczycy) Insulina na czczo Kwas moczowy CRP	Badania podstawowe Morfologia Glukoza na czczo Profil lipidowy ALT, AST Kreatynina z eGFR TSH (opcjonalnie, szczególnie przy objawach zaburzeń tarczycy) Dodatkowo u wegan i wegetarian Witamina B12 Ferrytyna Witamina D

Podejrzenie anemii	Insulinooporność	Podejrzenie IBS lub SIBO
Badania podstawowe Morfologia Glukoza na czczo Profil lipidowy ALT, AST Kreatynina z eGFR TSH (opcjonalnie, szczególnie przy objawach zaburzeń tarczycy) Dodatkowo: Wit. D Kluczowe badania: Morfologia krwi Ferrytyna Żelazo Transferyna (lub wysycenie transferyny) Witamina B12 Kwas foliowy CRP TSH W wybranych przypadkach: Krew utajona w kale Kreatynina z eGFR Retikulocyty	Badania podstawowe: Morfologia krwi Glukoza na czczo Insulina na czczo Profil lipidowy ALT, AST TSH (szczególnie przy objawach sugerujących zaburzenia pracy tarczycy) Kreatynina z eGFR CRP (lub OB – pomocniczo) Badania dodatkowe: Witamina D Kluczowe badanie diagnostyczne: Doustny test obciążenia glukozą (OGTT) z oznaczeniem glukozy i insuliny (krzywa glukozowo-insulinowa) Badanie OGTT z insuliną pozwala ocenić, jak organizm reaguje na podaż glukozy i jest jednym z najważniejszych elementów diagnostyki insulinooporności.	Badania podstawowe: Morfologia krwi CRP (lub OB) TSH Kreatynina z eGFR Ocena stanu ogólnego i niedoborów: Żelazo Ferrytyna Witamina D Próby wątrobowe (ALT, AST, GGTP, bilirubina) Kluczowa diagnostyka jelitowa: Kalprotektyna w kale (różnicowanie IBS vs nieswoiste zapalenia jelit) Krew utajona w kale Diagnostyka SIBO: Test wodorowo-metanowy (oddechowy) W kierunku celiakii (wymaga diagnostyki serologicznej): p/ciała anty-tTG IgA całkowite IgA (ewentualnie p/ciała EMA) Dodatkowo (w zależności od objawów): Glukoza na czczo Insulina na czczo Profil lipidowy

Niedoczynność tarczycy	Hashimoto	Nadczynność tarczycy
Badania podstawowe: TSH fT4 Morfologia krwi Profil lipidowy Kreatynina z eGFR Ocena stanu ogólnego: ALT, AST CRP (lub OB) W kierunku przyczyn autoimmunologicznych (Hashimoto): anty-TPO anty-TG Dodatkowo (często współistniejące niedobory): Ferrytyna Żelazo Witamina D W wybranych przypadkach: fT3 (np. przy niejednoznacznych wynikach lub mimo leczenia utrzymujących się objawach) Glukoza na czczo Insulina na czczo	Badania podstawowe tarczycy: TSH fT4 anty-TPO anty-TG Badania uzupełniające: Morfologia krwi Profil lipidowy Kreatynina z eGFR ALT, AST Ocena stanu zapalnego (opcjonalnie): CRP (lub OB) Często współistniejące niedobory: Ferrytyna Żelazo Witamina D W wybranych przypadkach: fT3 (np. przy niejednoznacznych wynikach lub utrzymujących się objawach mimo leczenia) Glukoza na czczo Insulina na czczo	Badania podstawowe tarczycy: TSH fT4 fT3 Diagnostyka przyczyn nadczynności: anty-TSHR (TRAb) Badania uzupełniające: Morfologia krwi ALT, AST Profil lipidowy Kreatynina z eGFR Ocena stanu zapalnego (opcjonalnie): CRP (lub OB) Często współistniejące niedobory: Ferrytyna Żelazo Witamina D W wybranych przypadkach: Glukoza na czczo Insulina na czczo

Czy badania muszą być „świeże”?

Najlepiej, aby wyniki badań były wykonane w ciągu ostatnich 3 miesięcy. Im bardziej aktualne, tym lepiej.
W przypadku niektórych badań ich „termin ważności” jest jednak dłuższy. Dotyczy to między innymi:
– przeciwciał tarczycowych (anty-TPO, anty-TG), jeśli nie chorujesz na Hashimoto lub nie było istotnych zmian klinicznych,
– przeciwciał anty-TSHR, jeśli były wcześniej prawidłowe i nie ma nowych objawów,
– badań genetycznych, które mają charakter trwały i są ważne przez całe życie,
– badań w kierunku celiakii, alergii i nietolerancji pokarmowych,
– testu wodorowo-metanowego, jeśli leczenie zostało już wdrożone i objawy uległy zmianie.

Czy zrobić inne badania poza laboratoryjnymi?

Każdemu proponuję wykonać badanie ciśnienia krwi i pulsu. W ich przypadku wystarczą domowe pomiary ciśnieniomierzem. 
Jeśli Twoja wizyta jest u dietetyka odbywa się online, również przydatny będzie Twój wzrost, masa ciała i obwody (najczęściej najważniejsze są obwód brzucha, bioder i uda). 

Jak się przygotować do badań?

1. Do badań należy być na czczo, co oznacza 8-12 godzinny post (bez żadnego posiłku). 
2. Warto zjeść lekką kolację – duża ilość tłuszczu może podnieść na przykład triglicerydy, gdy w rzeczywisty wynik byłby inny. 
3. Przez dni poprzedzające badania stosować dietę taką jak zwykle.  
4. W trakcie przeziębienia, antybiotykoterapii, czy jakiejkolwiek infekcji wyniki mogą być niemiarodajne, dlatego do badań należy podchodzić będąc zdrowym. 
5. Dzień przed badaniem i w dniu badania, nie wykonywać intensywnego sportu. 
6. Przed wykonaniem badania usiąść i odpocząć 15 minut w poczekalni. Robienie badań „w biegu” może wpłynąć na przykład na wynik glukozy. 
7. W nocy i przed badaniem nie pić nic innego niż woda. 
8. Nie spożywać alkoholu minimum 3 dni przed badaniami. Warto ograniczyć też papierosy i kofeinę. 

Czy można przyjąć leki przed badaniami?

Jeśli na stałe przyjmujesz leki, najlepiej skonsultować się z lekarzem. U każdej osoby może być wymagany inny czas bez leków, albo może być konieczność ich przyjęcia, bez względu na rodzaj wykonywanych badań. 

Jak się przygotować do OGTT (doustnego testu tolerancji glukozy)?

Przed badaniem OGTT nie przyjmuj tyroksyny ani metforminy – jednak w tej kwestii zawsze skonsultuj się z lekarzem, ponieważ u każdej osoby zalecenia dotyczące odstawienia leków mogą być inne.
W dniu badania nie jedz ani nie pij (z wyjątkiem niewielkiej ilości wody), a roztworu glukozy nie rozcieńczaj.
W trakcie badania pozostań w spoczynku w laboratorium – nie zaleca się intensywnej aktywności fizycznej ani wychodzenia na spacer, ponieważ może to wpłynąć na wynik.
Czas oczekiwania możesz spędzić spokojnie, np. czytając książkę lub korzystając z telefonu czy komputera.

Jak się przygotować do testu wodorowo – metanowego?

Test wodorowo-metanowy wymaga odpowiedniego przygotowania, które może obejmować m.in. modyfikację diety, ograniczenie niektórych leków i suplementów oraz unikanie intensywnej aktywności fizycznej przed badaniem.
Szczegółowe zalecenia mogą różnić się w zależności od laboratorium i stosowanej metody, dlatego zawsze warto zapoznać się z instrukcją przygotowania udostępnioną przez wybrane miejsce wykonania testu – najlepiej na kilka tygodni przed planowanym badaniem.

Czym są badania podstawowe?

Badania podstawowe pomagają ocenić ogólny stan zdrowia i funkcjonowanie takich narządów jak na przykład wątroba, nerki, trzustka. Można je również wykonać przed rozpoczęciem dokładniejszej diagnostyki, żeby nie kupować ogromnych pakietów badań, z których może nic nie wyniknąć.  

Czym jest morfologia?

Morfologia krwi to badanie polegające na ocenie parametrów komórek krwi. Obejmuje m.in. liczbę oraz wielkość czerwonych i białych krwinek oraz płytek krwi.
Na podstawie morfologii można pośrednio wnioskować o stanie organizmu – np. może sugerować niedobory żelaza, witaminy B12 lub kwasu foliowego, ale nie zastępuje ich bezpośrednich oznaczeń.
Badanie to pozwala również ocenić ogólny stan zdrowia oraz może wskazywać na obecność infekcji lub stanu zapalnego.

Dlaczego warto zbadać zarówno glukozę, jak i insulinę na czczo?

Dzięki badaniu glukozy oraz insuliny możesz obliczyć wskaźnik HOMA-IR (narzędzie używane do oceny oporności na insulinę w organizmie). To badanie wskaże czy masz insulinooporność.

Czym są próby wątrobowe?

Próby wątrobowe (ALT i AST) sprawdzają czy wątroba nie jest uszkodzona lub obciążona. Sprawdzają czy nie masz między innymi niealkoholowego stłuszczenia wątroby, infekcji wirusowej, nie nadużywasz alkoholu lub czy nie zaszkodziły Ci leki.  
Jeśli stosujesz leki, dodatkowo polecam wykonać badanie bilirubiny.  

Czym jest kreatynina?

Kreatynina mówi o funkcjonowaniu nerek, których zaburzenia niestety często się zdarzają, szczególnie u osób starszych. Dzięki niej ocenisz ryzyko niewydolności nerek. 

Czym jest profil lipidowy?

Profil lipidowy / lipidogram służy do zbadania wszystkich frakcji (rodzajów) cholesterolu. Jego zaburzenia to jedna z głównych przyczyn miażdżycy i innych chorób sercowo-naczyniowych. Dzięki niemu już na wczesnym etapie dowiesz się czy powinnaś/powinieneś wprowadzić zmiany w diecie. 

Czym jest OB i CRP?

Badania OB i CRP służą do oceny, czy w organizmie toczy się stan zapalny. Są to nieswoiste (ogólne) markery stanu zapalnego, na które wpływa wiele czynników – od zwykłych infekcji, po choroby autoimmunologiczne czy stany zapalne narządów.
CRP jest parametrem bardziej czułym i dynamicznym, natomiast OB zmienia się wolniej i może być mniej precyzyjne diagnostycznie.
Nieprawidłowe wyniki mogą wskazywać na potrzebę dalszej diagnostyki w celu ustalenia przyczyny stanu zapalnego.

Czym jest badanie TSH?

Badanie TSH pozwala wstępnie ocenić, czy funkcjonowanie tarczycy mieści się w normie.
Nie wystarcza ono jednak do rozpoznania ani wykluczenia chorób tarczycy – w tym celu potrzebny jest szerszy panel badań.
Zaburzenia pracy tarczycy mogą dawać bardzo różnorodne objawy, które nie zawsze są jednoznaczne i łatwe do powiązania z tym narządem.

Czy muszę badać witaminę D?

Dzięki badaniu witaminy D  można dobrać indywidualnie jej dawkę. Niestety jest to dość drogie i nierefundowane badanie. Szczególnie warto zwrócić na nią uwagę w przypadku jakichkolwiek chorób (insulinooporność, choroby tarczycy, SIBO, choroby autoimmunologiczne…) oraz nadwagi lub otyłości. W tych przypadkach jeszcze częściej występują jej niedobory (nawet przy suplementacji) i potrzebne mogą być wyższe dawki.  

Gdzie tanio wykonać badania?

Na końcu artykułu znajdziesz listę badań refundowanych, na które możesz otrzymać skierowanie od lekarza.
W praktyce skierowania profilaktyczne nie zawsze są wystawiane rutynowo. Jeśli lekarz odmówi ich wystawienia, możesz rozważyć konsultację u innego specjalisty – lekarza podstawowej opieki zdrowotnej można zmienić dwa razy w roku.

Warto wiedzieć:
W popularnych laboratoriach diagnostycznych np. „Diagnostyka” badania są droższe niż w zwykłych laboratoriach przy placówkach medycznych działających na NFZ.
Jeśli chcesz wykonać badanie, które nie jest refundowane, sprawdź ceny również w innych, mniej popularnych placówkach. Często w laboratoriach, gdzie wykonują badania na NFZ można wykonać badania odpłatnie i są one znacznie tańsze niż w tych bardziej popularnych miejscach. 

Przykład z miasta Śrem:
Poziom ferrytyny,  cena w „Diagnostyce”: 59 zł
Poziom ferrytyny, cena w przychodni Komed: 30 zł

Czy przed współpracą dietetyczną z Tobą muszę wykonać jakieś badania?

Przed współpracą warto wykonać podstawowe badania: morfologię krwi, TSH, lipidogram oraz glukozę i insulinę na czczo, poziom witaminy D. W przypadku wegetarian oraz wegan dodatkowo poziom witaminy B12, ferrytyny i żelaza. Nie wymagamy badań, jednak znajomość Twoich wyników umożliwi nam dostosowanie jadłospisu do stanu zdrowia. Ofertę współpracy indywidualnej znajdziesz tutaj.

Lista badań refundowanych 2026

Lekarz podstawowej opieki zdrowotnej, w związku z prowadzonym leczeniem, może skierować Cię na bezpłatne badania diagnostyczne

Decyzje o konieczności badań diagnostycznych lekarz podejmuje na podstawie wskazań medycznych, a nie na żądanie pacjenta.

Badania są wykonywane w laboratorium lub pracowni, z którymi placówka POZ ma podpisaną umowę.

1. Badania hematologiczne:

morfologia krwi obwodowej z płytkami krwi
morfologia krwi obwodowej z wzorem odsetkowym i płytkami krwi
retikulocyty
odczyn opadania krwinek czerwonych (OB).

2. Badania biochemiczne i immunochemiczne:

sód
potas
wapń zjonizowany
żelazo
żelazo – całkowita zdolność wiązania (TIBC)
stężenie transferryny
stężenie hemoglobiny glikowanej (HbAlc)
mocznik
kreatynina
glukoza
test obciążenia glukozą
białko całkowite
proteinogram
albumina
białko C-reaktywne (CRP)
kwas moczowy
cholesterol całkowity
cholesterol-HDL
cholesterol-LDL
trójglicerydy (TG)
bilirubina całkowita
bilirubina bezpośrednia
fosfataza alkaliczna (ALP)
aminotransferaza asparaginianowa (AST)
aminotransferaza alaninowa (ALT)
gammaglutamylotranspeptydaza (GGTP)
amylaza
kinaza kreatynowa (CK)
fosfataza kwaśna całkowita (ACP)
czynnik reumatoidalny (RF)
miano antystreptolizyn O (ASO)
hormon tyreotropowy (TSH)
antygen HBs-AgHBs
VDRL
FT3
FT4
PSA – Antygen swoisty dla stercza całkowity
stężenie wapnia całkowitego w surowicy krwi.

3. Badania moczu:

ogólne badanie moczu z oceną właściwości fizycznych, chemicznych oraz oceną mikroskopową osadu
ilościowe oznaczanie białka
ilościowe oznaczanie glukozy
ilościowe oznaczanie wapnia
ilościowe oznaczanie amylazy.

4. Badania kału:

badanie ogólne
pasożyty
krew utajona – metodą immunochemiczną.

5. Badania układu krzepnięcia:

wskaźnik protrombinowy (INR)
czas kaolinowo-kefalinowy (APTT)
fibrynogen.

6. Badania mikrobiologiczne:

posiew moczu z antybiogramem
posiew wymazu z gardła z antybiogramem
posiew kału w kierunku pałeczek Salmonella i Shigella.
test antygenowy SARS-CoV-2 uzyskiwany za pomocą Systemu Dystrybucji Szczepionek (SDS)
antygenowy w kierunku: SARS-CoV-2/grypy A+B/RSV

7. Badanie elektrokardiograficzne (EKG) w spoczynku

8. Diagnostyka ultrasonograficzna:
USG tarczycy i przytarczyc
USG ślinianek
USG nerek, moczowodów, pęcherza moczowego
USG brzucha i przestrzeni zaotrzewnowej, w tym wstępnej oceny gruczołu krokowego
USG obwodowych węzłów chłonnych.

    9. Zdjęcia radiologiczne:
zdjęcie klatki piersiowej w projekcji AP i bocznej
zdjęcia kostne:w przypadku kręgosłupa, kończyn i miednicy – w projekcji AP i bocznej
zdjęcie czaszki
zdjęcie zatok
zdjęcie przeglądowe jamy brzusznej
  

  10. Budżet powierzony diagnostyczny
ferrytyna
witamina B12
kwas foliowy
anty CCP
CRP szybki test ilościowy (populacja do ukończenia 6. roku życia)
przeciwciała anty-HCV
Immunoglobuliny E całkowite (IgE)
Immunoglobuliny E swoiste (IgE):wziewne: leszczyna, olcha, brzoza, trawy, żyto, bylica, roztocza kurzu domowego, pies, kot, altenaria 
pokarmowe: mleko, jaja, pszenica, soja, orzechy ziemne, orzechy laskowe, ryby, owoce morza – skorupiaki, marchew, jabłko
antygen H. pylori w kale – test kasetkowy
antygen H. pylori w kale – test laboratoryjny
strep-test
HIV test przesiewowy (przeciwciała przeciwko anty-HIV i antygen p24
   

11. Budżet powierzony opieki koordynowanej
BNP (NT-pro-BNP)
albuminuria (stężenie albumin w moczu)
UACR (wskaźnik albumina/kreatynina w moczu)
antyTPO (przeciwciała przeciw peroksydazie tarczycowej)
antyTSHR (przeciwciała przeciw receptorom TSH)
antyTG (przeciwciała przeciw tyreoglobulinie)
EKG wysiłkowe (próba wysiłkowa EKG)
Holter EKG 24 godz. (24-godzinna rejestracja EKG)
Holter EKG 48 godz. (48-godzinna rejestracja EKG)
Holter EKG 72 godz. (72-godzinna rejestracja EKG)
Holter RR (24-godzinna rejestracja ciśnienia tętniczego)
USG Doppler tętnic szyjnych
USG Doppler naczyń kończyn dolnych
ECHO serca przezklatkowe
spirometria
spirometria z próbą rozkurczową
biopsja aspiracyjna cienkoigłowa tarczycy celowana do 2 procedur (u dorosłych)
biopsja aspiracyjna cienkoigłowa tarczycy celowana  (u dorosłych) co najmniej 3 procedur
tomografia komputerowa tętnic wieńcowych – przy wskazaniu do diagnostyki choroby niedokrwiennej serca
   

12. Badania, na które skieruje Cię lekarz POZ, a wykonasz w dowolnej placówce, która ma umowę z NFZ.
gastroskopia
kolonoskopia
tomografia komputerowa płuc